KISIRLIK TANISI VE TEDAVİ SÜRECİ – UZMAN DR. FİLİZ ÇATAKLI YANITLIYOR

0

Kısırlık Tanısı ve Tedavileri Üzerine

Uzman Dr. Filiz Çataklı Tüp Bebek Sürecinde Merak Ettiklerinizi Yanıtlıyor

 

Çocuk sahibi olmak için gelen çiftler üzerinde hangi tetkikler uygulanmaktadır?

Soru çok güzel çünkü, çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerin birlikte gelmelerini öneriyorum. İlk olarak erkeğe ait spermiogram testini istiyoruz. Bunun için 3-5 günlük cinsel perhiz yeterlidir.

Kadının araştırılması daha detaylı. Adetin 2 veya 3. Gününde FSH, LH, PRL, E2, VE TSH hormonlarının kanda bakılması ve yine aynı günlerde yumurtalıkların transvajinal ultrason ile değerlendirilmesi önemli. İleri yaştaki anne adaylarına, son yıllarda yumurtalık rezervini daha iyi değerlendirmek için yine kanda AMH testini görmek istiyoruz. Bunun için adetin herhangi bir dönemini beklemeye gerek yoktur, her gün yapılabilir.

Yumurtalıklar dışında ultrason ile rahimin yapısı, şekli, myom polip septum(rahimi ikiye ayıran bölme) gibi oluşumlar, endometrium dediğimiz embriyonun yerleştiği rahim içi dokusunu da değerlendiriyoruz. Tüplerin değerlendirilmesi ise adetin ilk 10 günü içerisinde adet kanaması bittikten sonra HSG dediğimiz ilaçlı rahim filmi ile mümkündür. HSG ile sadece tüpleri değerlendirmekle kalmıyoruz, yine rahim hakkında da detaylı bilgi veriyor. Daha ileri testler ve araştırmalar kişilerin durumuna göre değişiyor. İlk planda yapılması gereken araştırmalar bunlardır.

İlk 3 denemeden sonra, başarı oranının hayli düştüğü konusunda görüşler var, buna katılıyor musunuz?

Bu bilimsel olarak yapılan araştırmalar sonucu varılan istatatistiki bir veridir. Doğrudur. 2. tüp bebek denemesindeki şans 1. Den daha yüksektir. 3. Denemedeki şansta 2. Den yüksektir. Yani ilk3 denemede şans giderek artar.

Ancak 3 denemede de gebelik elde edilmediyse şans ne yazık ki giderek azalır. Burada şuna dikkat etmek lazım. Bu tüp bebek denemeleri çok aralıklı olur ise 2. ne 3. denemedeki artan başarıyı elde etmek zorlaşır.

Sizin için bir hasta, tüp bebek yöntemine başvurmadan önce ne kadar süre doğal yolla gebelik denemiş olmalıdır?

Burada kadının yaşı önemlidir. 35 yaştan sonra yumurtalık rezervi giderek azalır. Adetleri düzenli olan önemli bir jinekolojik rahatsızlığı bulunmayan genç bir bayanın 1 yıl içerisinde düzenli (hafatada 2-3 gün) ilişki sonucu % 85 gebe kalması beklenir. Bunun % 65 i ilk 6 ayda gerçekleşir. Günümüzde pek çok kadında erken menopozu sıklıkla görür olduk. Yine de çocuk sahibi olmaya karar veren bir bayanın yumurtalık rezervinin değerlendirilmesinden sonra bu süreyi doktorunun belirlemesi önemlidir.

Henüz tüp bebek sürecine uygun bulmadığınız hastalarınıza, doğal yoldan nasıl bir takip gerçekleştiriyorsunuz? Ne gibi önerilerde bulunuyorsunuz?

Yapılan değerlendirme sonucu herhangi bir problem saptanmadıysa haftada 2-3 gün rutin ilişki öneriyorum. 28 günde bir adet gören bir kadının yumurtalama günü 14. Gün civarıdır, bunun 2 gün öncesi ve sonrası gebe kalabilmek için uygun günlerdir. Ancak adetleri 25 günde bir olan bir bayanın yumurtlama günü daha erken olacaktır veya 30 günde bir adet gören bir bayanınki daha geç olacaktır. Buna dikkat etmek lazım. Yapılan en büyük yanlışlık bu günleri yanlış hesaplayıp yumurtlama için uygun olmayan günde ilişkiye girip, öncesinde ve sonrasında ilişkiye girmeyen çiftlerin gereksiz stres yaşamasıdır. Benim önerim gün saymadan işi doğallığına bırakıp romantizmi yaşayarak düzenli ilişkidir.

Stresin Kadın Fertilitesine etkileri?

Bir önceki soruyu cevaplarken değindiğim gibi yumurtlama için çok katı bir şekilde gün saymadan işi doğallığına bırakıp romantizmi yaşayarak düzenli ilişkiye girilmesini öneriyorum. Aşırı istek insanda stres yaratır. Birinci planda mutlu olmak lazım, çiftlerin birbirini ihmal etmeden ilişkiyi (bu sadece cinsel ilişki anlamında değil) canlı tutarak çocuk sahibi olma konusunu endişe haline getirmeden birlikteliklerini devam ettirmeleri önemli. Artık tıp çok ilerledi, bir problem varsa ileride bunun çözümünü doktorlara bırakmaları gerekir. İş stresine gelince söylediklerim iş için de geçerli. Mutlaka her işin stresli yanları vardır. Yoğunluk, çalışmak her zaman iyidir hatta pek çok psikolojik sıkıntının tedavisi olabilir. Stersi insan kendisi yaratır. Her konuda endişeyi bir kenara bırakıp işi çıkmaza sürüklemekten vaz geçmek gerekir. Stresin hormonlar üzerinde etkisinin olduğu artık kanıtlandı. Stresin Açıklanamayan İnfertilite ve Erken Menopoz üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir. Psikolog desteği, alternatif tıp yöntemleri … ne olursa stresle baş etmenin çeşitli yolları var. Stres sadece fertilite konusunda değil pek çok hastalığa davetiye çıkarttığı bir gerçek.

Beslenme şeklinin Kısırlık üzerinde etkisi nelerdir?Doğru ve bilinçli beslenme ile, yumurta kalitesi arttırılabilirmi?

Sağlıklı bir vücut için düzgün beslenme, spor, egzersiz vücudun bol oksijen alması önemli. Dolayısıyla yumurta kalitesine de pozitif yönde tabiki etkisi var. Body Mass İndex gebe kalmayı etkileyen önemli faktörlerden biridir. Aşırı zayıflık ve kilo hormonları etkilemektedir. Ama şunu söyleyemem yok muz yerseniz gebeliğe etkisi olur… şunu yemeyin… vs diyemem. Kan şekerin belirli seviyelerde kalması çok önemli. Özellikle Polikistik over hastalığında direk yumurtalar üzerine etkisi var.

Kısırlık tedavisi için gelen hastalarınıza çeşitli vitamin takviyeleri öneriyor musunuz? (Tabiki ilaç ismi vermeden evet ya da hayır diyebilirsiniz)

Gebe kalmaya yönelik herhangi bir vitamin önermiyorum. B vitamini seviyesi önemlidir. Bunun seviyesine bakıp eksiklik varsa tamamlamak gerekir. Bunun dışında önemli olan her yaştaki insan için doğal yoldan vitaminleri alması taraftarıyım. Eğer vücutta eksiklik yoksa alınana vitamin takviyeleri zaten atılır almanın bir anlamı yoktur. Beslenmede problemler varsa yeterli c vitamini veya kalsiyum gıdalarla alınamıyorsa bunlar takviye edilebilir. Ancak mutlaka verdiğimiz folik asittir bu da gebe kalmaya yönelik değil, gebe kaldıktan sonra bebekte oluşabilecek nöral tüp defekti dediğimiz durumları önlemede % 70 başarılı olduğu içindir. Ayrıca epilepsi hastalarının kullandığı ilacaların yanında mutlaka daha yüksek doz fıolik asit takviyesi yapmak gerekir çünkü bu ilçlar vücuttaki folik asiti azaltır.

Şu anda bulunduğunuz Hastane’de PGT yöntemi yapılabiliyor mu?

Evet bulunduğum hastanede gerekli gördüğüm hastalara PGT yöntemini uygulayıp genetik açıdan sağlam embriyoyu seçip transfer yapıyoruz.

PCO hastalarına nasıl bir tedavi şekli uyguluyorsunuz? Önerileriniz nelerdir? PCO’lu hastaların, diğer hastalara göre tüp bebekte başarı oranları nedir?

Polikistik Over Hastalığı kadında olması gerekenden daha fazla yumurta olması demektir. Ülkemizde ırksal olarak çok sık karşılaştığımız bir durumdur. Burada hastalığa eşlik eden bazı durumlar vardır. İnsülin seviyelerindeki yükseklik kolay kilo almaya neden olur ve bu hastalar kilo vermekte zorlanırlar. Şekerli ve şekere dönüşen unlu gıdalarla dengesiz öğünlerle beslendikleri sürece kan şekerini düzenli tutamazlar, bu da kilo almaya ve hormonal tablonun daha da bozulmasına neden olur. Bu hasta grubunda LH oranı FSH ya eşit veya fazladır. Kısaca söyleyebilirim ki bu tip hastalarda kilo vermek ve şekerin dolayısıyla insülinin kontrol altında tutulması tedavinin yarısıdır.

PCO lu hastaların kilo vermesi zordur demiştim . Git kilo ver tedaviye öyle başlayalım demiyoruz tabi ki. İnsülinin aşırı yükselmesini önleyen Metformin içeren ilaç gruplarını kullanmak gerekebilir. Bu içerikli ilaçlar klinik tabloyu düzelttiği gibi gebelik oranlarını da arttırdığı yapılan çalışmalarda gösterilmiştir. Sadece bu tedbirlerle gebeliği sağlayamayabiliriz. Yumurtlama ve dolayısıyla adet düzensizliği olan bu hastalarda her ay bir yumurtanın çatlamasında sıkıntı vardır. Yumurta sayısı çok olduğu için, bütün yumurtalar aynı anda büyümeye kalkar, bir tanesi seçilip büyüyemez ve çatlayamaz. Yumurtaları geliştiren ilaçlarla dikkatli bir şekilde takip edip, 1 veya 2 yumurtanın büyümesini sağlayıp uygun zamanda iğneyle çatlatıp, uygun saatte ilişki önerebiliyoruz, veya sperm durumuna göre bu takibin sonunda aşılama yapabiliyoruz. 3 Aşılama sonrası gebelik elde edemediğimizde de tüp bebeğe geçmek gerekir. Tüp bebekte çok dikkatli takip edilmesi gereken bir durumdur . Yumurtaların aşırı uyarılması sonucu Hipersitimulasyon gelişebilir.

PCO’lu hastaların, diğer hastalara göre tüp bebekte başarı oranları daha fazladır diyebiliriz, çünkü yumurta sayısı ile orantlı olarak elde ettiğimiz embriyo sayısı fazla olunca 5. Güne yani Blast aşamasına kadar takip edip en güzel gelişen sağlıklı embriyoyu transfer etme şansımız olur. Hatta kalan sağlıklı embriyoları da dondurma imkanımız olacaktır. Bu da gebelik arttıran faktördür.

Lipid Birikim Miyopatisi ( kas tastalığı )’nın doğurganlık üzerinde bir etkisi var mıdır? Tüp bebek sürecinde nasıl bir etkiye sahiptir?

Bu hastalık cinsel işlevleri, doğurganlığı etkilemez. Ancak, birçok hastada yıllar içindeki gelişen hastalığın seyrinin kötüye gitmesi nedeni ile bir yandan sosyal uyumu, diğer yandan kişinin kendi beden algılamasını değiştirerek duygusal olarak etkilenmeye neden olur. Bu durumda zihinsel ve cinsel işlevler, ikincil olarak, etkilenebilir. Doğurganlık etkilenmez ama hasta birey, gebelik sürecinin vücuduna ekleyeceği yükün sonuçları ve daha da önemlisi, kalıtımsal olan hastalıklarda çocukta hastalık ortaya çıkma olasılıklarını doktoru ile tartışmalıdır. Bazı hastalıklarda prenatal tanı yapmak mümkün olabilmektedir.

Bir ‘hipogonadotrpik hipogonadizm’ hastasının, Tüp bebek tedavisi ile çocuk sahibi olmasındaki başarı oranı nedir?

Hipogonadotropik Hipogonadizm (HH) hipotalamus veya hipofiz bezinin kendisinin anatomik veya fonksiyonel bozuklu¤u sonucu serum gonadotropinlerinin düşük olması ile seyreden hem bayan, hem erkekte görülebilecek bir hastalıktır. Bu tip hastalarda eksik olan bu hormonları yerine koyduğumuz sürece tüp bebek tedavisinde son derece başarılı sonuçlar elde etmekteyiz. Vücutta bu hormonlar olmadığı için yumurtalıklar işlev görmemektedir. Bu hormonları yerine koyduğumuz takdirde yumurtalıklardaki yumurtalar büyüyüp rahimin de gelişip serpilmesini sağlamış oluruz ve gebelik oranları diğer hastalarınkinden farklı değildir.