ERKEN YUMURTALIK YETMEZLİĞİ – DÜŞÜK AMH

0

ERKEN YUMURTALIK YETMEZLİĞİ – DÜŞÜK AMH (OLUMLU SONUÇ İÇİN YAPILMASI GEREKENLER)

Yaş ilerledikçe kromozom – DNA bozuklukları artıyor ve genetik bozukluklar yumurta ve spermde arttıkça, gebe kalma ihtimali azalıyor. Kariyer ve diğer yanlış gelecek planları çocuk sahibi olma şansını azaltacak şekilde erteliyor.

Erken yumurtalık yetmezliği kadınlarda yaklaşık % 1-4 sıklıkta karşılaşılıyor. Erken yumurtalık yetmezliği; normal şartlarda 48-52 yaşlarında başlaması gereken yumurta sayısında azalmanın, 40 yaşa yakın dönemde azalmaya başlaması olarak tanımlanabilir.

Doğal yollarla hamile kalamayan, erken yumurtalık yetmezliği olan kadınlar Tüp bebek tedavilerinde başarı elde etmekte güçlük çekebiliyorlar.

Erken yumurtalık yetmezliği tanısı kanda AMH, FSH, LH ve E2 hormonlarının düzeyleri ile konur. Ultrasonda da yumurtalıkta follikül adı verilen ve yumurta üretim rezervini gösteren yapıların sayısında azalma olduğu görülür. Bunun dışında Antimüllerian hormon, adetin herhangi bir gününde yapılan bir kan testi, yumurta rezervi hakkında bilgi verebilir. Düşük AMH saptanan kadınlarda yumurtalıkların gebe kalma şansını arttırmak için uygulanan tedavilere cevap istenilen düzeyde olmamaktadır.

Yumurtalıkların fonksiyonlarını erken dönemde yitirmelerine neden olan pek çok faktör bulunabilir. Bunlar arasında en önemlileri genetik nedenler ve beslenme ve yaşam biçimini içeren çevresel faktörlerdir. Erken yumurtalık yetmezliği olan kadınlar yaşam süreleri boyunca gelişebilecek tüm olumsuz koşullardan korunmak için, yaşam tarzlarını düzenlemeleri ve gerekli tetkikleri yaptırarak uygun tedavileri uygulamaları konusunda desteklenmeleri büyük önem taşımaktadır.

Aşırı alkol, sigara, kafein kullanımı, şişmanlık, aşırı zayıflık, doymuş hayvansal gıdaların aşırı tüketimi gibi, çevresel etkenler de menopoz yaşını etkileyebilir.

Gebeliğin 20. haftasında her kız çocuğunda yumurtalıkta 3.5 milyon yumurta bulunurken, doğumda bu sayı her yumurtalıkta 1 milyona, ergenlik döneminde 300.000 ve 40 yaşında 10.000’e düşer. Üreme çağı boyunca sadece 500 dolayında yumurta gebelikle sonuçlanabilecek hale gelir. Kırk yaşından sonra yumurtaların kaybında bir hızlanma izlenir.

 

Erken yumurta yetmezliğinin nedenleri arasında;

Kemoterapi ve Radyoterapiye maruz kalma dışında, bağışıklık sistemine ait bozukluklar: yumurtalıklara karşı antikorlar sentezlenir ve yumurtalık dokusunun tahrip olmasına neden olur. Beraberinde tiroid, paratiroid ve böbreküstü bezi bozuklukları, bazı romatizmal hastalıklar, bazı kan hastalıkları ve şeker hastalığı olarak ortaya çıkabilir.

Erken yumurtalık yetmezliğini değerlendirirken kalsiyum, fosfor, açlık kan şekeri, açlık kortizol düzeyi, serbest tiroid hormonları, TSH, tiroid antikorlar, kan sayımı, sedimentasyon hızı, total protein/globulin, romatoid faktör, ANA gibi testler yapılır. Ayrıca hasta 30 yaşın altında ise mutlaka kromozom analizi yapılmalıdır.

Öncellikle bu hastaların % 10 – 20’sinde kendiliğinden geri dönüş olabileceğini göz önünde bulundurmak ve bu nedenle belirli aralıklarla hormon değerlerine bakmak gerekir. Genç hasta grubunda, az yumurta elde edilmesine karşın önemli ölçüde başarı elde edilir.

Belirtiler: Adet düzensizliği, adet gecikmeleri, sıcak basmaları, gece terlemeleri, uyku sorunları, duygusal dalgalanmalar, vajinal kuruluk, enerji kaybı, libido azalması, ağrılı cinsel ilişki ve mesane kontrol bozuklukları.

 

Tüp Bebek Tedavisi öncesi sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, stres kontrolü ve belirlenen sorunlara yönelik tıbbi tedaviler ve yardımcı destek ürünler kullanılır.

Fazla kilo östrojen seviyesini yükseltir hipofiz bezini baskılar yumurtlama olmaz.

Aşırı zayıflık östrojen seviyesini düşürür yumurtlama ve rahim salgısı bozulur.

Aşırı buğday tüketimi, tarım ilaçlarına bağlı olarak yemle beslenen hayvanların doymuş yağlarının sık tüketilmesi, plastik kaplarla su tüketimi, besinlerde a,d,c,b6,b12 vitamini eksiklikleri, erken yumurtalık yetmezliğinin ortaya çıkışını kolaylaştırır.

AMH düşüklüğü veya erken yumurtalık yetmezliği olan kadınlar başvurduğunda, öncelikli hormonal ve metabolik testleri yapıldıktan sonra beslenme ve yaşam biçimlerini kontrol altına almalarında danışmanlık yaparak yaşam kaliteleri arttırılır ve çocuk sahibi olmalarına yardımcı olunur.

Kanserli hastalar dışında, ülkemizde yumurta saklanmasına izin verilmemektedir.

Gelenek görenek ve inançlarımıza uygun tedavi seçenekleri için, yumurtalık yetmezliği erken farkedilmeli ve özellikle boşanmaları önlemek, aile bütünlüğünün korunması amacıyla erken yumurtalık yetmezliği olan kadınların tespiti ve danışmanlığı ülkemizde büyük önem taşımaktadır.

 

Öneriler:

Baklagiller ve lahanagilleri daha çok tüketmek anne ve baba adaylarında yumurta ve sperm kalitesini arttırabilir.

Tarım ilaçlarına maruz kalan besinler yerine organik gıdalar tüketilmeli.

Hormon bozucu kimyasalların etkisini azaltmak için plastik kaplar özellikle su şişeleri yerine cam veya porselen kaplar kullanılmalı.

İşlenmiş gıdalar ve doymuş hayvan yağları azaltılmalı, yeterince lifli gıdalar eklenmeli.

Özellikle B6, B12, C vitamini, kefir gibi probiyotikler, selenyum, çinko destekleri kan seviyelerine göre desteklenmeli.

Düzenli egzersiz, stres kontrolü ve kaliteli uykuda yaşam biçimlerinde danışmanlık edilen önemli konular arasındadır.

Anne ve baba adayları 70-90 gün içinde bu danışmanlıktan yarar görmeye başlarlar.

 

Sevgiler;

Dr. Murat Berksoy